Alle uitgaven

Alle uitgaven

Vacatures

Vacatures

Volledige uitgave

Examens mei 2026

Welkom bij een nieuwe editie van Examens, tijdschrift voor de toetspraktijk. Ook dit nummer hebben we met zorg samengesteld, met als doel u te informeren, te inspireren en deelgenoot te maken van actuele ontwikkelingen in het toetslandschap. Van psychometrische vuistregels tot stelseldiscussies, en van een wendbare toetsorganisatie tot een bijzondere terugblik op de wortels van de testleer; met veel plezier nemen we u mee in een gevarieerd palet aan bijdragen!
Niels Smits en Sharon Klinkenberg (UvA) openen met een prikkelend pleidooi: de gangbare vuistregels voor toetskwaliteit (p-waarden, item-testcorrelaties en Cronbach’s alfa) zijn vaak te streng voor de praktijk van het hoger onderwijs. Aan de hand van een concrete tentamenanalyse onderbouwen zij dit standpunt en formuleren zij vier aanvullende vragen die een genuanceerder oordeel mogelijk maken. Een heel andere stelseldiscussie voeren Emina van den Berg en Thierry Belt (SEO Economisch Onderzoek). Zij analyseren het stelsel rondom de doorstroomtoets. Hun conclusie is helder: één centrale doorstroomtoets biedt voordelen op het vlak van kostenbeheersing, vergelijkbaarheid én publieke borging. Mieke Jaspers en Els van Zijl bouwen voort op hun eerdere bijdrage en richten zich nu op de wendbare toetsorganisatie binnen flexibel onderwijs. Met een verantwoordelijkheidsmatrix gebaseerd op het RACI-model bieden zij concrete handvatten voor het verdelen van rollen tussen OE-teams, examencommissie, management en faciliterende professionals. Ton Lamers staat centraal in ons terugkerend interview In de schijnwerpers, ter ere van zijn vijftigste(!) bijdrage aan Terecht of niet?. We hebben hem gesproken over zijn opmerkelijke pad van klassiek slagwerker naar onderwijsjurist, zijn geleerde lessen en aanbevelingen over heldere kaders, kennisdeling en de rol van de examencommissie. 

Abonnement

Abonnement

Proefnummer

Proefnummer

Artikelen uit deze uitgave

Valide vuistregels voor de evaluatie van studietoetsen: Een oproep tot verbetering

Auteur: Niels Smits, Sharon Klinkenberg

In ons eerdere artikel ‘Gangbare vuistregels voor indicatoren van toetskwaliteit zijn te strikt’ (Smits & Klinkenberg, 2026) lieten wij, onder andere door middel van een simulatiestudie, zien dat veelgebruikte normen voor toetskwaliteit, zoals die in het handboek van Van Berkel en Bax (2023, zie Tabel 1) en in toetssoftware, vaak onnodig streng zijn.

De overstap naar één centrale doorstroomtoets voor groep 8

Auteur: Emina van den Berg, Thierry Belt

De roep vanuit het veld om één landelijke doorstroomtoets klinkt steeds harder. Ook vindt het inmiddels gehoor in de politiek, waar deze discussie samenvalt met bredere voorstellen voor stelselwijzigingen, zoals een later selectiemoment en het heroverwegen van de rol van toetsing. 

En, wat vond AI ervan?

Auteur: Wessel Peeters

Wat zien we niet meer als er een goblin meekijkt?

In de schijnwerpers: Ton Lamers

Auteur: Kelly Beekman

In deze rubriek zetten we iemand in de schijnwerpers die via verschillende activiteiten bijdraagt aan het verhogen van de kwaliteit van toetsing in Nederland. In deze bijzondere aflevering is het de beurt aan mr. dr. Ton Lamers, ter ere van zijn vijftigste bijdrage aan de rubriek Terecht of Niet in dit tijdschrift. Ton Lamers is werkzaam als onderwijsjurist en docent privaatrechtelijke vakken bij de Open Universiteit, en als wetenschappelijk adviseur bij een advocatenkantoor. Daarnaast was hij jarenlang voorzitter van een examencommissie bij ArtEZ hogeschool voor de kunsten.

Naar een wendbare toetsorganisatie

Auteur: Els van Zijl, Mieke Jaspers

Voor veel instellingen is flexibel onderwijs inmiddels een realiteit waar de onderwijsorganisatie onvermijdelijk rekening mee moet houden. Het is een onderwijskundige verandering die geïnitieerd is vanuit zowel de arbeidsmarkt als het individu/de lerende (MinOCW, 2016) en impact heeft op alle facetten van de organisatie. Iedereen die op enige wijze betrokken is bij de student, krijgt ermee te maken. Flexibilisering vraagt om andere keuzes, andere rollen en andere vormen van samenwerking. 

Lee J. Cronbach (1916-2001): meten is begrijpen

Auteur: Henk van Berkel

In de wereld van toetsing en psychometrie zijn er namen die niet alleen een tijdperk markeren, maar het vakgebied zelf opnieuw vormgeven. Lee J. Cronbach is zo’n naam. Zijn werk ligt aan de basis van hoe vandaag de dag wordt gedacht over betrouwbaarheid, validiteit en de rol van toetsing in onderwijs en beleid.

Objectiviteit vraagt om keuzes

Auteur: Astrid Habraken

De professionele schoonmaaksector is in Nederland een grote en maatschappelijk cruciale sector. Ruim 115.000 medewerkers zorgen dagelijks voor veilige en hygiënische werkomgevingen in onder andere kantoren, zorginstellingen, scholen, treinen en productieomgevingen.

Grote onderwijseenheid

Auteur: Ton Lamers

Deze vijftigste onderwijsrechtelijke annotatie in Examens handelt over een zaak waarbij een bepaalde onderwijseenheid van 30 ECTS wordt aangeboden die bestaat uit verschillende opdrachten en toetsen. Deze verschillende onderdelen mogen éénmaal worden herkanst en onder bepaalde omstandigheden kan de examencommissie een extra derde kans toewijzen.

Gezien en gelezen

Auteur: Jan Jacobs

Diplomademocratie, Opleiding als nieuwe scheidslijn, Bovens, M. & Wille, A. (2025)

Gezien en gelezen behandelt de heruitgave na bewerking van het boek Diplomademocratie van Mark Bovens en Anchrit Wille. In de eerste uitgave uit 2011 lieten de auteurs zien hoezeer de Nederlandse democratie in de eenentwintigste eeuw gedomineerd werd door burgers met de hoogste diploma’s. Die eerste uitgave riep academische scepsis op, deels als een conservatieve reflex op nieuwe theorieën, deels twijfel over de data. Sindsdien is veel nieuw onderzoek verschenen waarmee de auteurs hun boek compleet hebben herzien.